नेपालको इतिहास लेखिएको सबैभन्दा अमूल्य स्रोतहरू मध्ये ताम्रपत्र (Copper Inscription) विशेष महत्व राख्छ। तामाको पातमा संस्कृत भाषामा देवनागरी लिपी प्रयोग गरी कोरिएका यी अभिलेखहरू प्रायः राजाले दिएको आदेश, जग्गा दान, वा धार्मिक कार्यहरूको प्रमाणस्वरूप लेखाइन्थे। प्रस्तुत ताम्रपत्र पनि त्यस्तै एक उदाहरण हो, जसमा अन्त्यमा “विक्रम संवत् १२९६” स्पष्ट उल्लेख छ, जसको रूपान्तरण अनुसार यो ई.सं. १२३९ तिरको हो। यो काल नेपालमा मल्ल वंशको उदय भइरहेको समय हो, जसले धार्मिक, सांस्कृतिक र प्रशासनिक व्यवस्थालाई लिखित रूप दिन थालेको चरणलाई जनाउँछ।
यस ताम्रपत्रमा “श्रीमान् श्रीविक्रमदेवस्य शासनम्” भनेर प्रारम्भ हुन्छ र ब्राह्मणहरूलाई भूमिदान गरिएको उल्लेख छ। लेखमा भनिएको छ — जसले यो दानलाई सम्मान गर्छ, उसले पुण्य पाउँछ, र जसले उल्लङ्घन गर्छ, उसले ठूलो पाप भोग्नुपर्छ। अन्त्यमा “इति श्रीविक्रमसंवत् १२९६ लिखितम्” लेखिएको छ, जसले यो ताम्रपत्रलाई ऐतिहासिक मिति र प्रमाण प्रदान गर्छ।
यो अभिलेख केवल धार्मिक दानको नतिजा होइन, तत्कालीन शासन व्यवस्था, भाषिक शैली, र लिपिक संस्कृतिको अद्भुत झलक पनि हो। यसले त्यो समयमा धर्म, दान, र नैतिक मूल्यहरू कति गहिरो रूपमा शासनसँग जोडिएका थिए भन्ने देखाउँछ। ताम्रपत्रजस्ता अभिलेखहरूले नेपालको प्राचीन राज्यसत्ता, कानुनी संरचना, र सांस्कृतिक जीवनको साक्ष्य दिन्छन्। विक्रम संवत् १२९६ को यो दस्तावेजले नेपाललाई एक संगठित र धर्मनिष्ठ सभ्यता भएको प्रमाणित गर्छ।
यसरी, ताम्रपत्र केवल तामाको टुक्रा होइन — यो नेपाल राष्ट्रको इतिहास, धर्म, र सभ्यताको धातुमा कोरिएको जीवित साक्षी हो।
